Wpis 9
- Pamiętnik z Indii
- sierpień 23, 2010
INDIE – JEDZENIE W DELHI
Chodząc tu i tam spotykaliśmy różne punkty „gastronomiczne”: wystawne restauracje, bary fast-food, czy wielkie patelnie rozstawione na ulicy i serwujące smażone warzywa. Raz nawet skusiłam się, widząc jak ziemniaki smażyły się w głębokim oleju. Bo jedzenie miało być tylko gotowane! W restauracjach można było jeść wszystko, byle bez zieleniny. Do tego stopnia, że oddawaliśmy nawet dania, gdy te były posypane pietruszką lub „hamburgera” z sałatą. W tym czasie w Delhi otwierano pierwszego Mc Donalda i przebojem lata stały się hamburgery wegetariańskie i z jagnięciną. Także Whimpi przy Connaught Place oferował wiele ciekawych dań, ale niestety, w większości nie dla nas.
Rzeczywiście, narzuciliśmy sobie pewne rygory, pamiętając przygodę gastryczną kolegi i nie jedliśmy surowych warzyw. No, może nie wszyscy przez cały czas, ale ja jakoś wytrwałam.
I tak pierwszą sałatkę warzywną zjadłam dopiero dzień przed wylotem do kraju, czyli po sześciu tygodniach w Indiach. W ambasadzie kanadyjskiej, więc można było wierzyć, że jest to sprawdzone i tylko się delektować. Niestety, organizm odzwyczaił się od surówek, a przed nami była daleka podróż. A w domu, na powitanie na stole pojawiła się gotowana kapusta! Czy łatwo zrozumieć moją rozpacz? Owoce obowiązkowo parzyliśmy. Winogrona po takiej kąpieli były aż mdląco słodkie, prawie nie do przełknięcia! Na ananasa wychodziło średnio 4 litry wrzątku. Ta operacja też zabierała niemało czasu, biorąc pod uwagę, że wodę gotowaliśmy grzałką w małym garnuszku. Więc uczty owocowe mogły się odbywać wieczorami, gdy już nigdzie nie trzeba było gnać…
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
||||||
W naszej Ambasadzie stosowano specjalny środek. Podobno dobra jest też woda z solą. Ale – solone owoce? A banany trzeba było otwierać „anty-amebowo’, tzn. tak odłamać końcówkę, aby nie przebić skórki i by brud z zewnątrz nie dostał się do środka. Nie wiem, na ile to było słuszne i skuteczne, ale przyznam, że ten nawyk pozostał mi do dnia dzisiejszego.
Banany kupowało się w pękach, na targu sprzedawcy chronili je i siebie przed skwarem pod dużymi parasolami. Fakt, zazwyczaj czarnymi…
W hotelu mieliśmy zapewnione jedzenie przez cały dzień, gotowane na miejscu, czy przynoszone przez obsługę z pobliskiej Niruli. To restauracja w stylu Pizza Hut, serwująca głównie pizze oraz rodzime smakołyki. Tam jedliśmy pierwszy posiłek na zewnątrz. I tam też pozwoliliśmy sobie nawet na lody, bo choć należało unikać mleka i jogurtów, w Niruli było w miarę czysto i bezpiecznie. Restauracja znajdowała się w sąsiedztwie kina, więc w czasie przerw tłumy wysypywały się, aby coś przekąsić. Stąd też pewnie przerwy podczas seansów mają co najmniej pół godziny. No, ale film w Indiach trwa i cztery godziny!
Opodal hotelu, wzdłuż ulicy rozkładano mały bazar oferujący czasem nieznane owoce i warzywa. Dziś dopiero zdaję sobie sprawę, iż nawet nie pokusiliśmy się, żeby zrobić tam jakieś zdjęcia. Stąd też teraz pamiętam to jak przez mgłę, widzę jedynie ludzi siedzących na chodniku, okurzonych, ze swoimi towarami, a obok jeżdżące samochody i riksze.
Z kolei jakoś szczególnie zapadł mi w pamięć The Palace Restaurant, w centrum, przy Connaught Place. Gdy przeglądałam rachunki (trzymam, na pamiątkę) – widzę, że wydaliśmy tam trochę. Ale też menu dawało możliwość skosztowania różnych smaków Indii. Jedliśmy potrawy z soczewicą, ser paneer, ryż z warzywami, czasem z kurczakiem. I zawsze prosiłam też o zupę pomidorową, tam podawali w głębokich miseczkach z dużymi chińskimi łyżkami!
Kilka potraw, niektóre z nich jadłam, o innych słyszałam. Nie podaję przepisów; może gdzieś się mylę, przekazuję jedynie to, co mi mówiono. Myślę, że warto było przyswoić sobie parę nazw, w ten sposób udało się uniknąć długiego rozszyfrowywania dań w karcie lub też deliberacji z kelnerem. Bo na tym można było różnie wyjść…
CHAPATI – placki pszenne, podawane zawsze i wszędzie. I nawet trzeba jeść palcami!
DAL – soczewica w sosie, smaczna; choć w wersji „oszczędnej” był to rozgotowany na papkę słodkawy groch.
PAKORA – wszystko smażone, w panierce z mąki z soczewicy, Chicken Pakora lub kawałki warzyw smażone w głębokim oleju.
KOFTA – pulpety, coś takiego chyba wpadło do mojego żołądka.
SAMOSA – pierożki, ale nic nie powiem.
TIKKA – szaszłyk, ale takimi specjałami nikt nas nie karmił.
Z kolei „tika” to znak robiony proszkiem lub malowany na czole mężczyzn w Nepalu, taki rodzaj poświęcenia bogom. O tym opowiem więcej kiedyś… Wracam do jedzonka.
NAN – chleb, w formie placka, taki do „czyszczenia” talerza. Poznałam też nazwę PAN – to jest chyba raczej taki tostowy.
RAJTA – znaczy „świeże” (warzywa), czyli raczej nie ruszać!!!
BIRYANY – ryż smażony. Nie znam, chyba nie jadłam, choć czasem można konsumować, nie wiedząc nawet co. Ale z reguły starałam się mieć świadomość, na co się decyduję.
PILAU – ryż, ale to chyba ogólna nazwa. Tak samo funkcjonuje RICE i wszystkie możliwe połączenia, Chicken Fried Rice, Vegetable Fried Rice, Prawn Fried Rice.
I jeszcze CHAWMIN – makaron. Nie dowiadywałam się, czy to „typical Indian dish”, mnie bardziej przypominało chińszczyznę. Też był w różnych zestawieniach: Vegatable, Chicken, Prawn, Special (mix). Czyli główna nazwa w hindi, reszta po angielsku.
Generalnie kuchnia, przynajmniej w New Delhi to istna mieszanka, przygotowana pod turystów, europejska jako pozostałość czasów brytyjskich, do tego fast-foody w wersji „Veg” i „Non-Veg”. I dania chińskie, które sprawdzały się zwłaszcza w podróży, gdy resztę można było zabrać ze sobą, w pojemnikach, oczywiście z pałeczkami. I potem w autobusie zapachy naszej potrawy mieszały się z innymi…
Ale, tak dla równowagi, jest też chyba najbardziej indyjska specjalność – THALI, czyli ryż z miseczkami pełnymi sosów i warzyw. Do tego podaje się placki, by nimi nabierać sosu. I jeszcze czasem jogurt, gdy za mocno pali w gardle! Thali to duża metalowa taca, na której się je i od niej wzięła swą nazwę potrawa. W zależności od miejsca ilość dodatków jest różna, rozmaicie też kucharze starają się zaprezentować danie. Zdecydowanie najlepsze thali jadłam w Radżasthanie, tam dostaliśmy olbrzymią tacę i aż 11 miseczek!
I moje ulubione dania, na nich mógł praktycznie opierać się codzienny jadłospis. Często nadal wzdycham wspominając te smaki. Niestety, długo nie mogłam ich znaleźć w Polsce.
CHANA MASALA i PANEER BUTTER MASALA – ciecierzyca na ostro (nawet bardzo) i ser smażony, w sosie ze specjalnymi przyprawami. Bo MASALA to przyprawa.
Czasem podczas oczekiwania na jedzenie prowadziliśmy dysputy międzynarodowe, dosiadali się Hindusi, pytali skąd jesteśmy, prosili, by coś opowiedzieć o tym dalekim kraju. Najczęściej kojarzyli nas z Holandią. „You are from? Holland? Poland? Where is it? Close to Russia? Yes, I know Russia.”
Poznaliśmy chłopaka imieniem Vinod, jak mówił – był zainteresowany możliwością robienia interesów w Polsce, więc odbyliśmy kilka spotkań restauracyjnych. Raz widząc go na ulicy, zawołałam „Pivon”, bo coś mi się pomieszało z trunkami… Koledzy (bo stale chodziłam z asystą) śmiali się, że widać już tylko marzę o jakimś drinku! A ja zapamiętałam tylko piwo Kingfisher, podobno niezłe. W restauracji butelka kosztowała 70 rupii, i to bez podatku, czyli równowartość średniego posiłku. To takie kulinarno-piwno-winne wspomnienia…
Wrócę jeszcze do kuchni w hotelu. Podczas choroby kolegi prosiłam o przygotowanie dla niego kleiku ryżowego. Hindusi nie wiedzieli o co mi chodzi, kilkakrotnie przynosili na łyżce ryż, abym mogła ocenić jego miękkość. Wreszcie poszłam za nimi, aby już ich nie kłopotać. Chciałam poczekać w kuchni, aż ryż osiągnie właściwą konsystencję. I to był chyba mój błąd. Widok był ciekawy i raczej nie przeznaczony dla osób postronnych. Choć Hindusi się nawet specjalnie nie przejęli. Panowie przebierający ryż na podłodze, siedzący w kucki i krojący warzywa na… progu.
Potem okazało się, że jest to standard, a to ja popełniłam gafę wchodząc do kuchni. Bo jest to istne królestwo, miejsce szczególne w każdym domu, a więc w hotelu pewnie też. Poza tym właśnie w kuchni najczęściej umieszcza się ołtarzyki bogów, więc nie należy się tam pchać.
Jakoś tego dnia już nie bardzo chciało mi się jeść. A gdy koledzy wrócili z Agry, zachwycali się, że nie mam nic lepszego niż ”domowe jedzonko”. Nie chciałam pozbawiać ich złudzeń…
I przeskok w inny świat, jedzenia ile się chce i jakie tylko można sobie wymarzyć. Z panią z Biura Radcy Handlowego byliśmy w jednym z najdroższych hoteli w Delhi, Hyatt Regency. Bez względu, jak chciałoby się zaoszczędzić – na „wjeździe” płaciło się 300 rupii, czyli ok.10 dolarów. A można nic nie jeść! Szczęśliwie, znaleźliśmy taką uwagę w menu, bo moglibyśmy nieźle zapłacić na herbatę i małe co nieco. No, to dopiero zaczęła się degustacja. Przy czym wybraliśmy restaurację japońską, nasze zainteresowanie wzbudził zwłaszcza barek z grillem, gdzie mistrz ceremonii przygotowywał wszystko na naszych oczach. I pałeczkami walczyliśmy z owcami morza, do dziś mam na pamiątkę taki komplet, w opakowaniu z nazwą „TK’S Oriental Grill”. Jak miło wejść teraz do Internetu i zobaczyć tamte wnętrza, prawie nie zmienione do latach. I tylko lekko truchleję czytając, że jest to lokal kategorii „Extravagant”, gdzie posiłek dla dwojga zaczyna się od 3000 rupii. Czy wtedy też tak było?
Niedaleko Ambasady są specjalne sklepy dla pracowników, a tam różności: owoce w puszkach i nasz chleb. Oraz mnogość herbat, przy czym ważniejsze były ich opakowania, dekoracyjne skrzyneczki z drewna, metalu czy papier mache.
Konserw nie wieźliśmy z Polski, tam też nie kupowaliśmy. Nie wiem zresztą, czy były. Poza tym bez odpowiedniego przechowywania istniało niebezpieczeństwo zatrucia, a nie mieliśmy dostępu do lodówki. Nam na śniadanie wystarczały tosty z masłem i dżemem oraz omlety. Do tego kawa, słodka herbata i sok. Za każdym razem dostawaliśmy kwitek z pozycjami, które zjedliśmy, a potem zliczano to wszystko do rachunku. Nadal widzę tego służącego zgiętego w pół ze świstkiem. Czuliśmy się jak za czasów brytyjskich, biali panowie, panie i ci ciemnolicy niemłodzi już mężczyźni z tacami, jeden z nich w furażerce, pewnie pełnił wyższą funkcję. Przyznaję, że było mi czasem nieswojo, kiedy ci kelnerzy tak nam usługiwali.
Ale przynajmniej poprawiliśmy się z jedzeniem, gdy na początku może przesadzaliśmy bojąc się tknąć czegokolwiek, potem już wszystko wróciło do normy. Niemniej warto uważać! A już wkrótce opowiem, jak wyglądało jedzenie w podróży…
Zdjęcia: Smażenie w oleju – U tego pana jadłam porcje smażonych warzyw, ale wcześniej widziałam jak zarazki pieką się we wrzącym tłuszczu. Delhi – Whimpi – Whimpi – jedna z pierwszych restauracji „fast-food”. Targ – banany – Sprzedawcy bananów na targu w centrum New Delhi. Nirula – Restauracja Nirula opodal naszego hotelu, serwowano tam smaczne pizze i nawet „bezpieczne” lody. 3 zdjęcia thali, ale nie moje. Czy można wykorzystać? Thali – ryż i dodatki do wyboru… Hotel Hyatt – Przepych i wspaniałe smaki w hotelu Hyatt Regency. Rachunek świstek – Potwierdzenie, że posiłek został wydany, z datą i numerem pokoju.


![lightbox[PIIG]](https://piig-poland.org/wp-content/uploads/2010/08/Delhi-targ-bawoly_small.jpg)
![Delhi - Transport, 1995 lightbox[PIIG]](https://piig-poland.org/wp-content/uploads/2010/08/Transport_Delhi_1995_small.jpg)
![Sklep z sari – Sklep oferujący sari w New Delhi. Można tam spędzić kilka godzin, i nie wypada się spieszyć. lightbox[PIIG]](https://piig-poland.org/wp-content/uploads/2010/08/Sklep_z_sari-N_Delhi_small.jpg)
![Z panią Agarwal – „Rodzinne” spotkanie w domu państwa Agarwal, połączone z przeglądem szafy gospodyni. lightbox[PIIG]](https://piig-poland.org/wp-content/uploads/2010/08/Mrs_Agarwal-my_w_sari_small.jpg)
![Kasze, ryż – W ten sposób eksponuje się produkty sypkie. Ale choć towaru w bród, nabywców jakoś nie widać. lightbox[PIIG]](https://piig-poland.org/wp-content/uploads/2010/08/Kasze_ryz_small.jpg)
![Red Fort – Muzułmańska pamiątka dla Hindusów. Red Fort w świetle zachodzącego słońca. lightbox[PIIG]](https://piig-poland.org/wp-content/uploads/2010/08/Delhi-Red_Fort_small.jpg)
![Kobieta na skuterze – Częstym widokiem jest kobieta prowadząca skuter, ubrana po europejsku lub w sari. I do tego kask. lightbox[PIIG]](https://piig-poland.org/wp-content/uploads/2010/08/Delhi-kobietana_skuterze_sm.jpg)


